Milou van Ham

interactief - internationaal - omgeving - Taal

Het werk van Milou van Ham heeft altijd met andere mensen te maken, in ieder geval met wat er tussen mensen is.
Milou van Ham is professioneel expert in het verbeelden van locatiegebonden kunstwerken (vooral) in de openbare ruimte waarin taal, communicatie en interactie de basis vormen voor een geïntegreerd beeld in de gegeven context. In de kunstwerken van Milou van Ham komen informatie en verwondering, aandacht voor detail en het grote gebaar, beweging en rust samen.
Ze heeft de stellige overtuiging dat het publieke kunstwerk idealiter de verbeelding stimuleert en een reflectie op de omgeving biedt.
Ze is de hoofd- en eindverantwoordelijke van haar projecten. Daarnaast heeft ze de ervaring dat projecten nóg beter tot stand komen door nauwe samenwerking met de opdrachtgever, stedenbouwkundige, architect en producenten. Liefst ook met de gebruikers en met andere creatieven als sparringpartner, assistent en/of gelijkwaardige opdrachtnemer.


OVERWEGINGEN — 2020 | | | - IN NATURA Zoals slager Dirk en Cornelia Tol in Hillegersberg, een wijk in Rotterdam, kunstwerken in de slagerij had hangen, geeft ook tandarts Dick Smit van Tandzorg.nl kunstenaars in zijn praktijk de mogelijkheid behandelingen in natura te betalen. De praktijk (wachtruimtes, behandelkamers, gangen) is rijkelijk bezaaid met kunstwerken van Allard Budding, Sigmund de Jong, Erik en Joep van Lieshout, Q.S. Serafijn en Hulya Yilmaz. | | | PRAATJES VULLEN GEEN GAATJES Voor Tandzorg.nl maakte ik een autonoom werk. De tekst voor het werk, praatjes vullen geen gaatjes, stond voor mij vast vanaf het moment dat we afspraken dat ook ik een kunstwerk zou leveren. Het past goed in een tandartsenpraktijk en het is zo waar. Ook voor mij als kunstenaar die vanaf onze overeenkomst bij heel wat controles moest zeggen dat het werk nog niet klaar was... Dick Smit reageerde steevast met de woorden "dat komt wel". | | | WAAROP BASEER JE EEN KEUZE, ALS ALLES KAN? Elke letter van de tekst heeft een andere achtergrond. Zo is dit werk een proeftuin voor nieuwe werken.
TIJD — 2019 | | | - LIJNBAAN-ENSEMBLE RIJKSMONUMENT In opdracht van JD Sports renoveerde Mei architects and planners het winkelpand op Lijnbaan 91, dat onderdeel uitmaakt van het Lijnbaan-ensemble. Het uitgangspunt voor de renovatie van de gevels was om deze (grotendeels) terug te restaureren naar het historisch beeld van 1953. Dit hield ook in dat er een nieuw kunstwerk zou worden toegevoegd aan de gevel, als verwijzing naar het originele kunstwerk dat in de jaren ’70 van de vorige eeuw verloren is gegaan. Het Lijnbaan-ensemble is in 2010 is benoemd tot Rijksmonument. Het is een van de beroemdste winkelstraten ter wereld die grotendeels in zijn oorspronkelijke staat wordt hersteld. De huidige restauratie van dit monument voor de toekomst bracht me voor deze opdracht op het thema tijd. | | | GRID ALS DE WIJZERS VAN DE KLOK De zestien panelen zijn uitgevoerd in glas appliqué. Ze zijn ontworpen binnen een consistent systeem van hoeken (steeds een veelvoud van 30 graden) en verlopen. Deze lijnen lopen parallel met de wijzers van de klok. Oorspronkelijk had de entree, aan de voorgevel van dit pand een grote klok. | | | GLAS APPLIQUÉ 'Tijd' is uitgevoerd in de arbeidsintensieve techniek glas appliqué, waarbij mondgeblazen, zogenaamd ‘antiek’ glas, wordt verlijmd op een dragende ruit. Deze glasplaten vertonen een natuurlijk kleurverloop dat bijdraagt aan de levendigheid van het beeld. Daarnaast is de glasdikte ongelijkmatig, waardoor reliëf ontstaat. Dat geeft de zichtzijde textuur, materialiteit. | | | LEEF TIJD LOOS EN TIJD-GEDICHTEN Tsead Bruinja, dichter des vaderlands 2019-2020, en ik werkten voor 'Tijd' voor de zesde keer samen. We selecteerden vierletterwoorden die naar tijd verwijzen. Dat resulteerde in de sequentie 'Leef tijd loos': LEEF TIJD LOOS | GLIM GALM KALM – VOOR MIJN DOEI VALT – ZING ZAAI VLAM | STAP FIER ROND. Uit het enorme archief van 50 jaar Poetry International selecteerden Tsead en ik 16 strofes of gedichten, die gaan over tijd. | | | VIER BEELDLAGEN — Op het dragende glas zijn (digitaal) rasterlijnen gedrukt, op elk paneel één van de gridlijnhoeken. — Alle zestien vierletterwoorden zijn uitgevoerd in glas appliqué. Voor het alfabet van 'Leef tijd loos' ontwierp ik een eigen lettertype. — De achtergrond is geplaatst in verschillende richtingen, in glas appliqué. — Elk paneel toont een of meer strofes van een gedicht. Deze zijn met brandschilderverf aangebracht op het glas appliqué. | | | TWINTIG TINTEN GROEN BLAUW GRIJS Het was een voorwaarde dat 'Tijd' zwart/grijs/wit zou zijn. Toen bleek dat er weinig grijstinten voor mondgeblazen glas verkrijgbaar zijn, zochten Ad van den Hoven, van KunstRegie en ik net zo lang tot we een werkbaar kleurenpalet hadden samengesteld van twintig groenen, blauwen, grijzen in verschillende transparanties. | | | 'Tijd' is mede mogelijk gemaakt met een financiële bijdrage van CBK Rotterdam.
HET HERTJE — 2018 | | | - EEN OUDERWETS, GEZANDSTRAALD HERTJE Tijdens de eerste bespreking over een kunstwerk voor de glasplaat in hun haldeur deden de opdrachtgevers, goede vrienden, onder andere deze uitspraak die leidde tot het definitieve ontwerp: “We vinden een ouderwets, gezandstraald hertje ook mooi.”. | | | ZICHT EN LICHT Afhankelijk van de lichtsterkte en -invalshoek is het straalwerk beter of minder goed zichtbaar.
OVER — 2017 | | | - 'Over' is ontworpen en uitgevoerd voor de hardstenen en marmeren vensterbanken, zitbankjes, garage-,  en vooral entree- en bergingsdeurdrempels van het (Rotterdam Architectuurprijs 2017 prijswinnende) CPO-project Hooidrift 54-80. | | | GEVEL GRENS OF OVERGANGSZONE? Het vraagstuk van Over was: (hoe) is de gevel een grens of overgangszone tussen verscheidene domeinen? De suggestie van Tsead Bruinja, dichter des vaderlands 2019-2020, en een van mijn talige sparring-partners, om woorden waarin het voorzetsel ‘over’ voorkomt te gebruiken, gaf de doorslag voor de inhoud van het werk. Het idee is toegankelijk én de verzameling over-woorden bleek verrassend groot. | | | OVER De veertien huishoudens gaven aan welke woorden wel en niet hun voorkeur hebben. Dat resulteerde in deze collectie woorden: OVERSTEEK | HAASJE-OVER | OVER EN WEER | DAARTEGENOVER | OVERDWARS | OVERDWALEN | OVERROMPELEN | OVERWOLKEN | OVERWEGEN | ONOVERTROFFEN | OVERHOOP | OVERZOMEREN | OVERZIEN | OVERWINTEREN | KLAAR-OVER | OVEROEVER | ZEEROVER | OVERZEE | OVERKOMEN | OVERDRAGEN | OVERSTIJGEN | OVERGAVE | WAAROVER | OVERPEINZING | OVERANDER. | | | WEVEN Het ontwerp is gebaseerd op weven. In de verticale schering worden de letters en achtergrond gevormd door horizontale inslagen. Ik ontwierp een alfabet van kapitalen met twee letterhoogtes van vijf en negen horizontale elementen hoog. De omgeving van de woorden is verlucht met grafische toevoegingen — voor ieder element een andere invulling en dichtheid, naar de wens van de individuele bewoners van het huis. Over is mede mogelijk gemaakt met een financiële bijdrage van CBK Rotterdam.
ONVERFLOUT — 2017 | | | - ONVERFLOUT is een iconisch kunstobject op de historische Keerdijk in Den Dungen, gemeente Sint-Michielsgestel. Het is een landmark van waaruit bezoekers het omringende landschap met sporen van de geschiedenis kunnen ervaren. | | | FREDERIK HENDRIK 1692 Onverflout benadrukt de zichtlijnen op deze locatie naar de Sint-Janskathedraal in ’s Hertogenbosch en de Dungense kerktoren aan weerszijden van de dijk. Het kunstwerk nodigt de bezoeker uit om via de trap naar boven te klimmen. De uitzichten bieden hetzelfde perspectief als destijds aan het leger van Frederik Hendrik vanuit het kampement van Brederode in 1629. | | | OORLOGSZUCHTIG In de uitkijkpost zijn oorlogszuchtige tekstflarden van geuzenliederen uit de tijd van het beleg van Den Bosch te lezen. De letters zijn uit de stalen huid gesneden. Aan de buitenkant van Onverflout lees je de woorden: ‘Heldt, Vyandt, Ghewelt en Onverflout’. | | | GEEN MONUMENT Het object geeft de historische dijk hier identiteit, maar het is beslist geen monument voor de oorlogshandelingen die de belegering en inname van Den Bosch met zich mee brachten. Het kleurgebruik en de vormgeving refereren aan hedendaagse legerobjecten. Daarmee wordt de link gelegd met de gevolgen van oorlog en geweld zoals die er nu in de wereld nog zijn.
ROZEN EN BETON — 2015 | | | - Robert Winkel vroeg mij om samen te werken aan een kunstwerk voor De Verkenner, het entreegebouw voor Kanaleneiland in Utrecht. We werkten eerder samen voor De Vier Werelden in Spijkenisse (2009). In de betonnen gevelelementen van dit appartementencomplex werd 'Specifiek Spijkenisse' aangebracht. Voor De Verkenner heeft Robert mij opnieuw uitgedaagd om met tekst een dramatische laag aan te brengen in zijn gebouw. De combinatie van architectuur en tekst leidt volgens Robert tot onverwachte ervaringen. Het ‘lezen’ van een gebouw in alledaags gebruik geeft de bezoeker en bewoner een bijzondere sensatie. Tekst overstijgt het idee van een ornament. Het gebouw spreekt de lezer als het ware aan of toe. | | | De gevel van De Verkenner is bekleed met betonnen gevelelementen waarin keramische tegels zijn opgenomen. De (13.000) tegels zijn geproduceerd door Koninklijke Tichelaar, Makkum die tijdens de productie van de tegels teksten stempelt in de klei. De tegels worden verticaal geplaatst en in de gevelelementen meegegoten, zodat de tegelteksten over de hele betonnen gevel, ook aan de onderzijde van de balkons en het overstek, te zien zullen zijn. | | | Voor 'Zigzag, glimlach' (2013), werkte ik voor het eerst samen met Tsead Bruinja. Voor 'Rozen en beton' vroeg ik Tsead opnieuw voor samenwerking. We schreven samen aan zestien dichtregels. De tegels worden door de betonfabrikant at random in de gevelelementen geplaatst. Hierdoor was het de uitdaging om een samenhangende tekst te schrijven, waarbij elke tegeltekst zowel op zichzelf staat als een natuurlijk, poëtisch verband met de andere vijftien tegelteksten aangaat. | | | Anticiperend op het frezen van de mal, het gieten van de stempel en het stempelen in de klei, ontwierp ik met Moniek Driesse voor 'Rozen en beton' een uniek alfabet. Naast de tekst laat het ontwerp ook beeldsporen in de achtergrond van de klei mee drukken. Elke tekst heeft een eigen achtergrond.
WERF WAARHEEN — 2011 | | | - 'Werf Waarheen' is een bouwplaats waar Slochterse kinderen vlotten kunnen bouwen. Op de geïntegreerde banken kun je aan het water zitten, vissen, zoenen — wat jij wilt. | | | De gebruikers – kinderen, hun leerkrachten en ouders – waren nauw betrokken bij de totstandkoming van de werf. Tijdens workshops met leerlingen van de drie basisscholen van Slochteren verzamelden Geert van de Camp (Observatorium) en ik antwoorden op de vragen: ‘Hoe heet je vlot’? en ‘Waar vaar je heen met je vlot’? De teksten zijn nadat de bouw afgerond werd, met zijn allen in de geperforeerde houten geveldelen gehamertje-tikt.
XXX — 2011 | | | - TEXTIEL WORDT KERAMIEK De beeldtaal van textiel en geborduurde merklappen is hier ingezet om de identiteit van Houten te verbeelden. Textiel is vertaald naar keramiek — een tegeltje van 23 x 23 mm staat voor één kruissteek. | | | VIJF BEELDLAGEN XXX is opgebouwd uit vijf beeldlagen: 1) het 'ABC van Houten' en leibomen; 2) korte rijmen over het in en uit de tunnel gaan) en twee langere verzen Fladderen en een haiku; 3) cirkelvormen uit de N.H. kerk van Houten; 4) confetti: hartjes, abstracte vormen, fruit, archeologische vondsten uit Houten; 5) vijf wandhoge vlinders van kruisjes in glimmende, lichte kleuren, die afhankelijk van licht en kijkhoek wel/niet zichtbaar zijn.
VOOR LOTTE — 2009 | | | - WEDEROPBOUW In Voor Lotte is een selectie bevlogen en heldere teksten van Lotte Stam-Beese te zien en te lezen. Zij was stedenbouwkundige voor de gemeente Rotterdam (1945-1968) en hield zich tijdens de wederopbouw o.a. bezig met het ontwerp van Pendrecht. De (ook ongepubliceerde) teksten laten zien hoe zij, en men, in die tijd over stedenbouw en architectuur dacht. Voor Lotte openbaart haar gedachtengoed in twee lagen tekst, die direct boven de entreedeuren van de portiekwoningen zijn geplaatst. | | | GLAS APPLIQUE EN ZANDSTRAALWERK De lange teksten, in kleine letters, zijn afkomstig uit het Lotte Stam-Beese archief van Het Nieuwe Instituut, Rotterdam. Ze zijn gezandstraald aan de straatzijde van de dragende vlakke ruit. De begrippen van de grote letters (DE RUIMTE, OPRECHT / SIMPEL / SUBTIEL) zijn gekozen uit de langere teksten die op diezelfde ruit lezen is. Deze zijn gemaakt van handgesneden plaatjes gekleurd mondgeblazen glas en verlijmd op de binnenzijde van diezelfde ruit.
SPECIFIEK SPIJKENISSE — 2009 | | | - DE EERSTE VAN HAM IN SAMENWERKING MET MEI ARCHITECTS AND PLANNERS 'Specifiek Spijkenisse' is het eerste kunstwerk dat Van Ham maakte in nauwe samenwerking met Mei architects and planners, betonleverancier Hurks en (toekomstige) bewoners. Robert Winkel is ambassadeur van kunst ‘aan’ zijn gebouwen en geeft kunstenaars, ontwerpers regelmatig de vrijheid een extra betekenisgevende laag aan een gebouw van Mei toe te voegen. 'Specifiek Spijkenisse' maakt deel uit van de huid van het gebouw. Centraal in zowel het ontwerp van het gebouw als in het kunstwerk staat ‘buurten’ als zelfstandig naamwoord én werkwoord. | | | DRIE LEESMOMENTEN Verschillende aspecten van de omgeving van Spijkenisse komen in het kunstwerk voor de betonnen huid en de onderkant van balkonplaten van twee bouwblokken naar voren. Er zijn drie woordlagen in de gevels te onderscheiden. De eerste bestaat uit grote, verticaal leesbare woorden. Deze zijn samengesteld uit de letters die je als anagram kunt maken van de zeven letters en een spatie van het woord Spijkenisse (E, I, K, N, S, P, IJ voor het lichtgrijze blok) en Oude Maas (A, D, E, M, O, S, U voor het donkergrijze blok). De tweede woordlaag op de gevel is dichterbij leesbaar. In deze woordverzameling komt de identiteit van Spijkenisse tot zijn recht: zoals het uitzicht vanuit de appartementen, werkwoorden omtrent communicatie, weertypen, in de Oude Maas voorkomende vissoorten en namen van omliggende polders. “Waar praat je over met je buren?”, vroeg de kunstenaar geïnteresseerd aan (haar) bekenden en Spijkenissenaren. De antwoorden op deze vraag staan 'gebeiteld' in de onderzijden van de balkonplaten.