Begin dit jaar lanceerde Noorderlicht samen met Bits of Freedom, DeGoedeZaak, PublicSpaces en Waag Futurelab de campagne #MakeSocialsSocialAgain. Daarmee roepen zij culturele en maatschappelijke organisaties op om alternatieven te gebruiken voor de sociale mediaplatformen van Big Tech. De urgentie groeit: de macht van bedrijven als Meta, eigenaar van Facebook, Instagram en WhatsApp, raakt steeds meer verweven met politieke macht. Meta kondigde bovendien aan te stoppen met factcheckers, niet meer in te grijpen bij haatdragende content en het diversiteitsprogramma te schrappen. Dit zet de geloofwaardigheid en veiligheid van sociale media onder druk. Sociale media zouden digitale dorpspleinen moeten zijn, maar worden steeds vaker gedomineerd door desinformatie en haat.
Er zijn echter al alternatieven die wél publieke waarden centraal stellen: transparantie, privacy, duurzaamheid, open source en democratisch bestuur. Ook in Rotterdam wordt aan zulke alternatieven gebouwd. Kunstenaar Ron van der Ende richtte echobeach.nl op: een nieuw platform speciaal voor kunstenaars als open en eerlijk alternatief voor Facebook en Instagram. Het is al wel te bezoeken. Zodra de kinderziektes zijn verholpen kun je je aanmelden. CBK Rotterdam sprak hem hierover en deelt zijn oproep om de stap naar andere platforms te zetten.
Waarom moeten we af van de Big Tech-socialmediaplatformen: X, Instagram, Facebook, TikTok, enzovoort?
Het internet is in bezit genomen door bedrijven die uit zijn op winst en macht. Dit bracht ons Trump, Brexit, QAnon, weer Trump en een golf van rechtsextremisme. Wij, de gebruikers, geven ‘big-tech’ en ‘big-social’ die macht. De crypto-bro’s gaan voor een hard-rechtse agenda en censureren bijvoorbeeld LGBTQIA+ hashtags en antigenocide posts terwijl racistisch en seksistisch taalgebruik wel mag. Maar het kan anders. Het vrije, open internet bestaat nog. Het heet het ‘Fediverse’. In die omgeving wil ik een nationaal kunstenaarscollectief starten. Ik wil een alternatief voor Instagram opzetten, speciaal voor professionele kunstenaars in Nederland: een plek waar kunstenaars zelf de baas zijn en waar we als groep vindbaar zijn. Het begin is er al. Kijk maar op echobeach.nl. Zodra we de laatste ‘bugs’ verholpen hebben, kunnen we echt van start. Het moet eerst makkelijk en betrouwbaar te gebruiken zijn.
Wat is het Fediverse en wat kun je er mee?
Simpel gesteld: het Fediverse wordt gevormd door duizenden onafhankelijke computers die samen een netwerk vormen: een federatie. Elk van deze afzonderlijke computers vormt een link in dit netwerk – een ‘server’ – en wordt beheerd door een individu of een groep die er een bepaald doel mee heeft. Dat doel is vaak idealistisch. We zijn gewend dat een programma eigendom is van een bedrijf dat een eigen computernetwerk bezit. In de fediverse staan de programma’s juist los van het netwerk. Iedere server kan het gebruik van zo’n programma aanbieden, zoals ze zelf willen. De meest populaire programma’s in het Fediverse zullen je bekend voorkomen: Pixelfed lijkt op Instagram, Friendica op Facebook, Mastodon op Twitter en Peertube op Youtube. Er zijn er veel meer. Echobeach.nl werkt zoals Instagram, maar dan als een kunstenaarscollectief waar we zelf de regels bepalen.
Waarom zou ik samen met andere kunstenaars op een server willen?
Dit is een veelgestelde vraag omdat mensen denken dat je dan bij elkaar opgesloten zit, maar dat beeld klopt niet. Door je te verenigen, ben je juist beter vindbaar. Mensen met een interesse in kunst kunnen vrij op onze server ronddwalen. Ook is het zo dat er geen centraal overzicht is van het Fediverse-netwerk. Servers brengen elkaar naar aanleiding van gebruik in kaart. Het netwerk groeit langs paden die vanzelf ontstaan, door onze eigen bewegingen en niet door verraderlijke algoritmes. Als iemand van een andere server de onze heeft bezocht en iets volgt of deelt, dan kennen de betrokken servers elkaar vervolgens en kan iedereen op deze servers elkaar vinden. Zo geven we langzaam maar zeker zelf vorm aan het Fediverse. Door gebruik worden de servers die je bezoekt langzaam opgevoed.
Wat zijn de voor- en nadelen van het Fediverse?
Veel programma’s staan binnen het Fediverse in contact met elkaar. In tegenstelling tot gewone sociale-mediaprogramma’s kunnen gebruikers elkaar ook vanuit andere platforms zien en volgen. Vergelijk het met e-mail. Het maakt niet uit welke mailserver je hebt; je kunt met iedereen e-mailen/communiceren. Er is echter ook een belangrijk nadeel. In het Fediverse zijn nog maar weinig gebruikers, zo’n 15 miljoen. Dat is veel minder dan bijvoorbeeld X met 217 miljoen, of Meta met bijna 4 miljard gebruikers. Maar als we niet in beweging komen zullen we vast blijven zitten aan platforms waar we beperkt worden en waar we het zelf niet voor het zeggen hebben. Laten we samen in beweging komen en dit veranderen!
EchoBeach icon
Hoe meld ik me aan en wat kost het?
Kies eerst een programma dat je wilt gebruiken en dan een server die dit aanbiedt. De video ‘Introducing the Fediverse‘ legt uit wat het Fediverse is en wat de belangrijkste programma’s zijn. Mastodon is voor korte tekstberichten, Pixelfed voor berichten waarin afbeeldingen belangrijk zijn. Zoek uit welke server dit aanbiedt en kies een server die bij je past. Het lijkt slim om bij een grote server te gaan maar bij een goed georganiseerde kleine server met een aantrekkelijk profiel kun je een veel groter bereik hebben. Op de thuispagina van elke server staat wat hun doelstellingen, uitgangspunten en voorwaarden zijn. Het is belangrijk in welk land een server staat. Omdat de wetten en regels van dat land gelden raad ik een server in Nederland aan. Hier onder staan wat suggesties. Een Server kost geld en ze verdienen niet aan jouw data of door je reclame te laten zien. Vaak kun je ze gratis gebruiken, maar is het wel mogelijk om te doneren. Overweeg dit! Iedereen zou dat eigenlijk moeten doen. Waag.social geeft bijvoorbeeld een richtbedrag aan van €10 per jaar voor het gebruik van hun Mastodon-server.
Moet ik mijn Instagram account opheffen als ik overstap op Pixelfed?
Nee joh, geef Instagram pas op als je genoeg volgers hebt op Pixelfed. Omdat het op elkaar lijkt, kost het weinig moeite om je inhoud op beide platforms te posten – je hebt de beelden en de teksten immers al.
Oké, ik wil instappen. Wat moet ik doen?
Ik zou met Mastodon beginnen om het nieuws te volgen en de sfeer te proeven. Kies een Nederlandse server zoals mastodon.nl (algemeen) of bijvoorbeeld todon.nl (politiek activistisch ‘radicaal links antiautoritair’), en meld je aan. Vind je vrienden en kijk wie zij volgen. Volg interessante mensen en nieuwskanalen. Als je daar een tijdje op zit, schrik je je rot als je terugkomt bij Facebook.
Wij willen binnen hooguit enkele maanden ‘open’ met echobeach.nl. Tot voor kort was er In Nederland geen Pixelfed server maar bij onze host ProcoliX is net pixelfed.com open gegaan. Dit is een algemene server die is gericht op heel Europa. ProcoliX en de OID.foundation sponsoren echobeach in het kader van het Fediversity-project. Je kunt mij volgen op mastodon.nl/@ronvanderende en echobeach.nl/ron.
Oproep
We willen binnenkort met 10 tot 20 accounts aan de slag om samen de mogelijkheden van de fediverse te verkennen, daar aan elkaar verslag van te doen. Zo kunnen we al doende het netwerk realiseren. We zoeken nog gemotiveerde mensen. Een tech-achtergrond is niet nodig, wel pioniersgeest. Hoe we het precies aanpakken beslissen we in de werkgroep. We beginnen als Signal-groep. Meld je aan als je dit wat lijkt: Ron van der Ende: ron@echobeach.nl
Meer informatie
- Podcast Het Uur: interview met Marleen Stikker
- Blog Public Spaces: alles wat je moet weten over het Fediverse
- Alle Fediverse-servers op een kaart
- Website Make Socials Social Again
- Workshop Fediverse: 6 november bij Waag Futurelab, Amsterdam
Ron van den Ende bereidt een WordPress-blog voor op echobeach.org met informatie, tips en aanwijzingen voor best-practices (van beeldkwaliteit tot Fediverse-nettiquette). De blogs worden gepubliceerd in het Fediverse.
Beeld bovenaan: Ron van den Ende, foto: Mila van der Ende